Мүгедектікті сырттай куәландыру жүйесі – азаматтарға қолайлы, қағазбастылықсыз жаңа формат
298
2025 жылдың басынан бері Қазақстанда ерекше қажеттіліктері бар азаматтардың құқықтарын қамтамасыз ету және қызмет алу рәсімдерін жеңілдету бағытында елеулі өзгерістер жүзеге асуда. Солардың бірі – медициналық-әлеуметтік сараптама (МӘС) жүргізудің сырттай форматына көшу жобасы. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі бастаған бұл пилоттық жоба бүгінде еліміздің барлық 20 өңірінде жүзеге асырылып отыр.
Жобаның мақсаты – мүгедектігі бар азаматтардың инстанциялар мен қағазбастылыққа шырмалмай, үйден шықпай-ақ әлеуметтік қолдау алуын қамтамасыз ету. 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында осы сырттай форматта 61,9 мың өтінім қаралған. Ал өткен 2024 жылы бұл көрсеткіш 96,9 мыңнан асып, сол жылы куәландырылған азаматтардың 37,4%-ын құраған.
Сырттай куәландыру бүгінде 30-ға жуық нозологиялық нысан бойынша жүргізіледі. Бұл дегеніміз – көптеген ауру түрлері бойынша мүгедектік санатын беру немесе ұзарту үшін адамның өзі комиссияға барып, ұзақ күту, кезекке тұру секілді әуре-сарсаңға түспейді. Енді бұл процестер ақпараттық жүйелердің интеграциясы арқылы автоматты түрде жүзеге асады.
Бұл жаңа жүйе қалай жұмыс істейді?
Мүгедектік тобын белгілеу немесе қайта қарау үшін азамат тек тұрғылықты жері бойынша емханаға барып, тиісті тексерулерден өтуі қажет. Бұдан әрігі жұмыстардың бәрі азаматтың қатысуынсыз – ақпараттық жүйелер арқылы өтеді. Осы арқылы көптеген күрделі әрі уақыт алатын бюрократиялық кедергілер жойылып отыр.
Сырттай куәландырудың артықшылықтары:
🔹 Әкімшілік және бюрократиялық кедергілер жойылады – бұрын мүгедектік алу үшін бірнеше мекемеге баруға мәжбүр болған азаматтар енді бұл қызметті автоматты түрде, бір терезе қағидатымен ала алады.
🔹 Сараптамалық шешімдердің ашықтығы қамтамасыз етіледі – ақпараттық жүйе арқылы жүргізілетін сараптама адами фактор ықпалын азайтады, бұл шешім қабылдау кезінде әділдікті арттырады.
🔹 Мүгедектікті үйден шықпай-ақ рәсімдеуге болады – бұл әсіресе жүріп-тұруы шектеулі немесе ауылдық жерде тұратын азаматтар үшін аса маңызды жеңілдік.
🔹 Қызмет алушы мен беруші арасындағы тікелей байланысты болдырмайды – яғни, сыбайлас жемқорлық тәуекелдері азаяды, қызмет сапасы артады.
Жоғары деңгейдегі тапсырма – нақты нәтиже
Бұл бастама Мемлекет басшысының Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің VI отырысында берген тапсырмасын орындау аясында жүзеге асырылуда. Президент өз сөзінде мүгедектігі бар азаматтардың әлеуметтік қызметтер алу процесін оңайлату, қағазбастылық пен шенеуніктерге тәуелділікті азайту қажеттігін атап өткен еді. Осы тапсырма негізінде үш министрлік – Еңбекмині, Денсаулық сақтау министрлігі және Цифрлық даму министрлігі бірлесе отырып, ауқымды ақпараттық интеграцияны жүзеге асырып отыр.
Жүйенің болашағы қандай?
МӘС сырттай форматта жүргізу жүйесі әлі де жетілдіріліп, кеңейтіле түспек. Қазіргі таңда тек 30 нозологиялық түр қамтылса, болашақта бұл тізім ұлғайтылып, барлық мүгедектік түрлерін автоматты түрде рәсімдеу мүмкін болады деп күтілуде. Бұл әсіресе шалғай елді мекендерде тұратын, көлікпен қатынауы қиын немесе денсаулығы нашар азаматтар үшін таптырмас шешім болмақ.
Сонымен қатар, жүйе тек өтінім қабылдау мен мүгедектік белгілеуді ғана емес, оңалтудан өту, жәрдемақы тағайындау, техникалық көмек құралдарын алу секілді қосымша процестермен де интеграциялануы жоспарлануда. Бұл барлық әлеуметтік қолдау жүйесін бірыңғай форматқа келтіріп, азаматтарға барынша ыңғайлы әрі ашық қызмет ұсынуға мүмкіндік береді.
Жаңа жүйе енгізілген сәттен бастап қоғам белсенділерінен, ерекше қажеттілігі бар жандардан, құқық қорғау ұйымдарынан кері байланыс белсенді түрде жиналуда. Бұл жобаның сапасын арттыруға, олқылықтарды түзетуге және әділеттілік принципін бекітуге бағытталған маңызды фактор. Қазірдің өзінде пилоттық жоба барысында қызмет көрсету уақытының едәуір қысқарғаны, өңірлерде жүгіну санының артқаны, азаматтардың қанағаттанушылық деңгейінің жоғарылағаны байқалуда.
Сырттай куәландыру форматына көшу – бұл жай ғана цифрлық жаңғырту емес, бұл – адамның қадір-қасиетін, уақыты мен ресурсын бағалаудың көрінісі. Мемлекеттік жүйенің бюрократиялық емес, азаматқа бағдарланған бағытқа бет бұруының нақты дәлелі. Бұл бастама болашақта елдегі инклюзивтілік саясатын жүйелі дамытуға, мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғауға және олардың өмір сүру сапасын арттыруға үлкен үлес қосары сөзсіз.
