Арыс қаласында ерекше қажеттілігі бар азаматтарға, оның ішінде балаларға бағытталған әлеуметтік қызметтер жүйелі түрде жолға қойылған. Жергілікті билік пен арнайы мекемелер олардың күнделікті өмірге бейімделуіне, қоғамнан шет қалмауына және сапалы өмір сүруіне барлық жағдайды жасауға тырысып келеді. Осы орайда ерекше атап өтуге тұрарлық мекеме – «Асыл жүрек» әлеуметтік орталығы. Бұл орталық Арыс қаласындағы 18 жасқа дейінгі мүгедектігі бар балалардың үлкен сеніміне айналған.
495 ерекше баланың 159-ы тұрақты әлеуметтік көмекпен қамтылған
Арыс қаласы бойынша қазіргі таңда 2570 мүмкіндігі шектеулі азамат тіркелген. Оның ішінде:
- I топта – 172 адам,
- II топта – 898 адам,
- III топта – 1025 адам,
- 18 жасқа дейінгі балалар – 495 бала.
Осы 495 ерекше баланың 159-ы «Асыл жүрек» әлеуметтік орталығы арқылы арнайы әлеуметтік қызметтермен қамтылған. Бұл қызметтерді 26 әлеуметтік қызметкер үйлерге барып көрсетеді. Олар баланың физикалық және психологиялық жағдайына бейімделген жеке бағдарламалармен жұмыс істейді.
— Әлеуметтік қызметкерлер тек көмек көрсету үшін емес, балалардың әлеуметтенуіне, дамуына, қоршаған ортамен байланыс орнатуына жағдай жасау үшін де қызмет етеді. Олармен бірге ойнайды, серуендейді, жаттығулар жасайды, – дейді орталық мамандары.
«Тең қоғам» орталығы – инклюзивті қызметтің тағы бір үлгісі
Арыс қаласында мүмкіндігі шектеулі азаматтар үшін қызмет көрсететін тағы бір маңызды мекеме – «Тең қоғам» орталығы. Бұл орталық фронт-офис режимінде жұмыс істейді. Яғни, азаматтар келіп, қажетті қызмет түрін ала алады. Мұнда бірінші топтағы зағип жандардан бастап, екінші және үшінші топтағы мүгедектігі бар азаматтарға, сондай-ақ мүгедек балаларға арнайы психологиялық қолдау мен түрлі бейімделу бағдарламалары ұсынылады.
Орталықта күніне 25–30 адамға дейін қызмет көрсетіледі. Мекеме ішінде келесідей бағыттар қамтылған:
- Массаж және дене шынықтыру жаттығулары;
- Шахмат, дойбы, үстел ойындары;
- Тренажерлармен жұмыс істеу арқылы оңалту;
- Көзі нашар көретін жандарға арналған оқу залы – 23 адамға арналған;
- Брайль әліпбиімен жазылған кітаптар – 180 дана;
- 300-ден астам аудио диск – көзі көрмейтін жандар үшін арнайы бейімделген әдебиет топтамасы.
Мұндай орталықтар – тек медициналық немесе әлеуметтік көмек орны ғана емес, сонымен қатар қоғамның ерекше топтары үшін қарым-қатынас пен дамудың ортасы.
Мүгедектерді кресло-арбамен қамту – заң жүзінде реттелген процесс
Ерекше қажеттілігі бар азаматтардың өмір сүру сапасын арттырудың маңызды тетіктерінің бірі – оларды арнайы қозғалыс құралдарымен қамтамасыз ету. Бұл ретте Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, мүгедектерді кресло-арбамен қамтамасыз ету мемлекеттік сатып алу аясында жүзеге асады.
Мүгедектерді арнайы қозғалыс құралдарымен қамтамасыз ету:
- ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігінің Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің аумақтық органдары әзірлеген мүгедектерді оңалту бағдарламасы (МОБ) негізінде жүзеге асырылады.
- Қаржыландыру – мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен қамтамасыз етіледі.
Ерекше тәртіп жұмыс берушінің кінәсінен еңбек жарақатын алған немесе кәсіби ауруға шалдыққан азаматтар үшін қолданылады:
- Мұндай жағдайда жұмыс беруші өзінің қаражаты есебінен кресло-арба алып беруге міндетті.
- Егер жұмыс беруші жеке кәсіпкер ретінде жұмысын тоқтатса немесе заңды тұлға жабылса, кресло-арба мемлекеттік бюджет есебінен беріледі.
Қандай құжаттар қажет?
Кресло-арбамен қамтамасыз ету үшін өтініш білдіруші (мүгедек адамның өзі немесе заңды өкілі) тұрғылықты мекенжайы бойынша жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімдеріне жүгінеді. Қажетті құжаттар:
- Мүгедекті оңалтудың жеке бағдарламасы;
- Жазатайым оқиға туралы акт (еңбек жарақатына байланысты жағдайларда);
- Жұмыс берушінің қызметінің тоқтағаны туралы құжат (жеке кәсіпкер жабылса немесе заңды тұлға таратылса).
Бұл тетіктер заңмен бекітілген, азаматтардың құқықтары мен әлеуметтік жағдайына қарай әртүрлі жолмен жүзеге асырылады.
Қорытынды
Арыс қаласы әкімдігі мен әлеуметтік қызмет көрсету мекемелері ерекше қажеттілігі бар азаматтардың өміріне бейімделген қолжетімді орта қалыптастыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Әсіресе, балалармен жүргізілетін әлеуметтік қызмет, қозғалыс құралдарымен қамту және бейімделу орталықтарының жұмысы — бұл азаматтардың қоғамда өз орнын табуына, өздерін қажет сезінуіне, әрі толыққанды өмір сүруіне мүмкіндік береді.
«Асыл жүрек» пен «Тең қоғам» секілді мекемелер – қоғамдағы мейірім мен жауапкершілік негізіне құрылған маңызды құрылымдар. Олардың жұмысы – әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етудің, және инклюзивті қоғам құрудың жарқын мысалы.
Автор: Бердалы Ораз