Қазақстанда әскери қызметкерлерге төлем жасау жүйесіне енгізілген өзгерістер жай ғана техникалық түзету емес. Бұл – әскери саланың ішкі тәртібін жаңғыртуға, әділдік пен ашықтықты орнықтыруға бағытталған нақты қадам. Бірақ кез келген реформа сияқты, оның да көлеңкелі тұстары мен жауап күтетін сұрақтары бар.
Бұрын сыйақы беру жүйесі көбіне субъективті бағалауға тәуелді болып келді деген пікірлер айтылып жүретін. Енді жаңа қағидалар бұл олқылықтың орнын толтыруға тиіс. Сыйақы нақты көрсеткіштерге – ерекше тапсырмаларды орындау, жоғары нәтиже көрсету, үлгілі қызмет ету сияқты критерийлерге байланды. Қағаз жүзінде бәрі дұрыс. Бірақ негізгі сұрақ – осы талаптардың орындалуы қаншалықты әділ бақыланады?
Әскери қызмет – тек тәртіп пен бұйрыққа бағыну емес, бұл – адам тағдыры. Сондықтан әлеуметтік қолдау мәселесі ерекше маңызға ие. Жаңа өзгерістерге сәйкес материалдық көмек ең төменгі жалақы мөлшеріне байланыстырылып, нақты есепке көшірілді. Бұл – жүйені біріздендірудің оң қадамы. Мәселен, жақын туысынан айырылған әскери қызметшіге 425 мың теңгеге дейін, ал отбасы жағдайларына байланысты 255 мың теңгеге дейін көмек қарастырылған.
Бірақ бұл сандар шынайы өмірдің ауыртпалығын толық өтей ала ма? Қазіргі экономикалық жағдайда бұл қаражат тек уақытша демеу ғана екені анық. Әсіресе, өңірлердегі өмір сүру құны мен инфляцияны ескерсек, бұл төлемдердің жеткіліктілігі туралы мәселе әлі де өзекті.
Тағы бір маңызды жайт – мерекелер мен мерейтойларға орай берілетін сыйақылар. Бұл моральдық қолдау тұрғысынан маңызды болғанымен, жүйенің басты мақсаты – нақты еңбек пен нәтижені бағалау екенін ұмытпау қажет. Әйтпесе, ынталандыру емес, формальдылыққа айналып кету қаупі бар.
Жалпы алғанда, жаңа ережелер әскери жүйені реттеуге бағытталған оң бастама екені сөзсіз. Бірақ кез келген заңның құндылығы – оның орындалуында. Егер бақылау әлсіз болса, ең жақсы қағида да қағаз жүзінде қалып қояды.
Қорытынды біреу: реформа басталды. Енді оның шынайы нәтижесін уақыт пен әділдік көрсетеді.