Билік дегеніміз не?

Билік — қоғамның ең көне әрі ең күрделі ұғымдарының бірі. Ол мемлекетпен, заңмен, тіпті адам табиғатымен тікелей байланысты. «Билік» сөзі қазақ ұғымында ертеден-ақ төреші, шешім қабылдаушы, әділдік орнатушы мағынасында қолданылған. Бірақ бүгінгі қоғамдағы биліктің бейнесі әлдеқайда кең әрі көп қырлы.

Философиялық тұрғыдан алғанда, билік — адамның басқа адамдардың іс-әрекетіне ықпал ету қабілеті. Бұл ықпал кейде заң арқылы, кейде сөз арқылы, кейде қорқыныш, кейде сенім арқылы жүреді. Мысалы, Платон үшін билік — мемлекеттегі тәртіп пен әділеттілікті сақтаудың амалы болса, Маккиавелли үшін билік — мақсатқа жету құралы. Ал қазіргі заман ойшылдары билікті әлеуметтік энергия, қоғамды ұстап тұрған көрінбейтін жүйе деп сипаттайды.

Билік ешқашан бір адамның ғана қолында болмайды. Ол үнемі тепе-теңдік іздейді. Мемлекетте билік тармақтарға бөлінеді: заң шығарушы, атқарушы және сот билігі. Бұл — демократиялық жүйенің негізі. Егер осы тармақтардың біреуі шамадан тыс күшейсе, қоғамда әділетсіздік пайда болады. Ал олардың тепе-теңдігі бұзылса, халықтың сенімі де әлсірейді.

Биліктің табиғаты — сенім мен жауапкершілікте. Сенімсіз билік ұзақ өмір сүрмейді, ал жауапкершіліксіз билік халыққа қауіпті. Билік иесі өз әрекетін қоғам алдындағы борыш деп түсінгенде ғана мемлекет дамиды. Өйткені билік — үстемдік емес, қызмет.

Қазақ даналығы мұны баяғыда-ақ айтып кеткен. «Хан халық үшін бар, халық хан үшін емес» деген сөз — биліктің мәнін ең дәл сипаттайтын тұжырым.

Бүгінгі күні билік ұғымын тек саяси шеңберде қарау аз. Билік — әр үйде, әр ұжымда, тіпті әр адамның өз ішінде бар құбылыс. Адам өз нәпсісін жеңе алмаса, өзіне де билік ете алмайды. Ал өзіне билік ете алған жан ғана өзгеге әділетпен қарай алады.

Сондықтан нағыз билік — тақта емес, санада. Тақ уақытша беріледі, сана мәңгі қалады.

Ұқсас жаңалықтар

ЕҢБЕК АДАМЫ ОМАР САРБАСОВ

Redaktor Arysinfo

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖҮК КӨЛІКТЕРІНЕ АРНАЛҒАН 7 ДАНА АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН ӨЛШЕУ СТАНЦИЯЛАРЫ ОРНАТЫЛАДЫ

Redaktor Arysinfo

РЕСПУБЛИКА КҮНІ ҚАРСАҢЫНДА ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ТАҒЫ БІР МЕКТЕП АШЫЛДЫ

Redaktor Arysinfo