Ипотекамен баспана алу – көптеген отбасы үшін үлкен жауапкершілік. Алайда қарыз алушы өмірден өткен жағдайда оның артында қалған үйдің тағдыры мен банк алдындағы берешек мәселесі мұрагерлер үшін күрделі сұраққа айналуы мүмкін. Мұндай кезде ипотекалық қарыз жойыла ма, үй банкке өте ме, ал марқұмның туыстары не істеуі керек?
Қарыз алушының қайтыс болуы ипотекалық міндеттемені автоматты түрде тоқтатпайды. Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндіруінше, ипотека бойынша құқықтар мен міндеттер мұраны қабылдаған мұрагерлерге өтеді. Бұл ретте кепілге қойылған баспана да қарыз толық өтелгенге дейін банктің кепілінде қалады.
Үй мұраға қалса, қарыз да бірге өте ме?
Қазақстан заңнамасына сәйкес, мұра құрамына марқұмның мүлкімен қатар мүліктік құқықтары мен міндеттері де кіреді. Сондықтан мұрагер ипотекадағы пәтерді немесе үйді қабылдаса, оған сол мүлікке қатысты кредиттік міндеттемелер де өтуі мүмкін.
Дегенмен бұл марқұмның барлық туысы оның қарызын міндетті түрде төлеуі керек деген сөз емес. Мұраны қабылдаған мұрагерлердің жауапкершілігі өздеріне мұрагерлікпен өткен мүліктің құнымен шектеледі.
Банк үйді бірден алып қоя ала ма?
Қарыз алушының қайтыс болуы ипотекадағы баспананың бірден банк меншігіне өтуіне негіз болмайды. Кепілдегі мүлікке қатысты мәселелер заңнамаға, ипотекалық шарттың талаптарына және нақты жағдайға байланысты шешіледі.
Сондай-ақ банк тек қарыз алушының қайтыс болғанына сүйеніп, ипотеканы мерзімінен бұрын толық өтеуді талап ете алмайды. Мұндай талап заңда және банктік қарыз шартында көзделген жағдайларда ғана қойылуы мүмкін.
Мұрагерлер нені ескеруі керек?
Мұраны қабылдаудың жалпы мерзімі – мұра ашылған күннен бастап алты ай. Осы кезеңде мұрагерлер нотариусқа жүгініп, мұрагерлік құқықтарын рәсімдеуі және банкпен байланыс орнатуы қажет.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, мұрагерлік құқықтар рәсімделгенге дейін банк мұрагерлерді анықтау кезеңінде сыйақы, айыппұл, өсімпұл және мерзімі өткен төлемдерге байланысты өзге де төлемдерді есептеуді уақытша тоқтату мәселесін қарастыруға тиіс.
Егер ипотека бойынша қоса қарыз алушы болса, оның міндеттемелері де жасалған шартқа сәйкес сақталады.
Ең маңыздысы – заңды құқығыңызды білу
Ипотекасы бар адамның қайтыс болуы отбасы үшін ауыр жағдай ғана емес, қаржылық тұрғыдан да күрделі кезең. Сондықтан мұрагерлер асығыс шешім қабылдамай, нотариустан және банк мамандарынан кеңес алғаны жөн. Қарыздың нақты көлемін, мұраға қалатын мүлікті және шарт талаптарын анықтау – келешектегі даулардың алдын алудың маңызды қадамы.
Түйін: ипотекасы бар адам қайтыс болғанда, қарыз автоматты түрде жойылмайды. Бірақ банк алдындағы міндеттемелердің мұрагерлерге өту тәртібі заңмен реттеледі, ал олардың жауапкершілігі мұраға өткен мүліктің құнымен шектеледі.
Дереккөз: «Айқын» басылымы, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің түсіндірмесі.