Түркістан өңірінде салынып жатқан «Казкрахмал» зауыты – жай ғана өндіріс нысаны емес. Бұл – Қазақстан экономикасының көп жылдан бергі әлсіз тұсын түзетуге бағытталған батыл қадам. Біз ұзақ уақыт бойы ауыл шаруашылығы өнімдерін шикізат күйінде экспорттап, негізгі пайданы өзге елдердің қалтасына салып келдік. Енді сол үрдіс өзгере ме?
Түркістан облысы индустриялық даму жолына түсті деп айту оңай. Бірақ нақты нәтижені дәл осындай жобалар ғана береді. Казкрахмал зауыты – қағаз жүзіндегі жоспар емес, нақты іске айналып жатқан өндіріс. Шардарадағы индустриалды аймақта бой көтеріп жатқан бұл кешен іске қосылса, жылына 150 мың тонна жүгері өңдеп, ондаған түрлі өнім шығарады.
Бір қарағанда, бұл – кәдімгі агроөнеркәсіп жобасы. Бірақ мәселе тереңіректе. Біз осы уақытқа дейін жүгеріні өсірдік, жинадық, бірақ оны жоғары технологиямен өңдеп, қосылған құнды өнімге айналдыру жағы ақсап келді. Ал жаңа зауыт дәл осы олқылықтың орнын толтыруға тиіс.
Крахмал, глюкоза, сироп, май, глютен – бұлардың барлығы тек тамақ өнеркәсібінде ғана емес, фармацевтика, мал шаруашылығы, тіпті химия саласында да сұранысқа ие өнімдер. Демек, бір зауыттың іске қосылуы тұтас бірнеше саланың дамуына серпін беруі мүмкін.
Бірақ бәрі мінсіз бе? Әрине, жоқ.
35 млрд теңге инвестиция – аз ақша емес. Мұндай ірі жобалар көбіне үлкен үмітпен басталып, кейін толық қуатына жете алмай жататыны да жасырын емес. Нарық бар ма? Бәсекеге қабілетті өнім шығарыла ма? Логистика мәселесі қалай шешіледі? Міне, негізгі сұрақтар осында.
Тағы бір маңызды мәселе – шикізат. Зауыт генетикалық түрлендірілмеген жүгерімен жұмыс істейді делінген. Бұл – сапа тұрғысынан үлкен плюс. Бірақ қажетті көлемде тұрақты шикізат базасы қалыптаспаса, зауыттың толық қуатта жұмыс істеуі екіталай.
Соған қарамастан, бұл жоба – дұрыс бағыттағы қадам. Өйткені нағыз экономикалық тәуелсіздік шикізатты сатумен емес, оны өңдеп, дайын өнім шығарумен өлшенеді.
Қорытынды біреу: егер бұл зауыт толық қуатына шығып, жоспарланған өнім көлемін бере алса, Түркістан тек ауыл шаруашылығы өңірі емес, индустриялық орталыққа айнала бастайды. Ал егер тағы бір “жартылай жұмыс істейтін” жобаға айналса – онда бұл тек кезекті жіберілген мүмкіндік болмақ.